Je bent 38, je menstrueert nog.

Kunnen je hormonen nu al veranderen?

Je bent 38. Je menstruatie komt nog iedere maand, misschien zelfs behoorlijk stipt. Toch merk je dat er iets veranderd is. Je slaapt minder goed, je borsten zijn gevoeliger vlak voor je menstruatie en op sommige dagen lijkt je concentratie helemaal zoek. Wanneer je hierover begint, krijg je vaak dezelfde verklaring te horen: stress. Of je hebt gewoon te veel aan je hoofd.

Maar mogelijk zijn je eierstokken ondertussen al anders beginnen te functioneren…

Tijdens de puberteit vinden we het vanzelfsprekend dat hormonale veranderingen invloed hebben op slaap, stemming en menstruatie. Ook tijdens de zwangerschap houden we rekening met de gevolgen van veranderende hormoonspiegels. Toch denken we bij vrouwen eind dertig of begin veertig veel minder snel aan hun hormonale gezondheid, zeker wanneer hun menstruaties nog regelmatig zijn.

Je eierstokken wachten niet tot je vijftigste

De meeste vrouwen denken bij de menopauze aan een geleidelijke daling van oestrogeen. In werkelijkheid is het hormonale verloop veel ingewikkelder.

Je eierstokken bevatten vanaf je geboorte een voorraad onrijpe eicellen, opgeslagen in follikels. Die voorraad neemt gedurende je leven geleidelijk af. Naarmate je ouder wordt, veranderen ook de reacties van je eierstokken op de hormonen FSH en LH, die vanuit de hypofyse in je hersenen worden aangestuurd. Al vóór de menopauze kunnen daardoor veranderingen optreden in de hormonale samenwerking tussen je hersenen en je eierstokken.

Tijdens de perimenopauze wordt die samenwerking minder voorspelbaar. En hier komt iets verrassends: je oestrogeen hoeft helemaal niet voortdurend laag te zijn. Oestradiol kan tijdens bepaalde cycli zelfs relatief hoog liggen, om vervolgens opnieuw sterk te dalen.

Ook progesteron verandert. Dit hormoon wordt voornamelijk na de eisprong geproduceerd. Wanneer eisprongen minder regelmatig worden, kan de progesteronproductie eveneens wisselen. Dat kan bijdragen aan veranderingen in het menstruatiepatroon.

Het is wel belangrijk om twee zaken uit elkaar te houden. De biologische veroudering van de eierstokken begint lang vóór de menopauze, terwijl de eigenlijke perimenopauze meestal pas in de veertiger jaren herkenbaar wordt. Een vrouw van 35 met vermoeidheid of slapeloosheid bevindt zich dus niet automatisch in de perimenopauze!

Wat merk je daar eigenlijk van?

Hormonale schommelingen kunnen zich op verschillende manieren manifesteren. Sommige vrouwen krijgen kortere menstruatiecycli of merken dat hun bloedingen veranderen. Anderen ervaren warmteaanvallen, nachtelijk zweten, slaapstoornissen of een veranderde stemming.

Vooral de invloed op het zenuwstelsel is interessant. Oestradiol beïnvloedt namelijk verschillende hersensystemen die betrokken zijn bij temperatuurregeling, slaap en stemming. Tijdens de menopauzale transitie kan de gevoeligheid van het temperatuurregulerende systeem veranderen, waardoor plotselinge warmteaanvallen ontstaan.

Ook concentratieproblemen komen voor. Sommige vrouwen merken dat ze moeilijker woorden vinden, vaker iets vergeten of meer moeite hebben om verschillende taken tegelijk uit te voeren.

In de grote Amerikaanse SWAN-studie vonden onderzoekers dat bepaalde fasen van de menopauzale transitie gepaard gingen met een hogere kans op depressieve symptomen. Tegelijk spelen slaapkwaliteit, eerdere stemmingsproblemen en psychosociale omstandigheden een belangrijke rol.

Toch hoeven dergelijke klachten helemaal niet hormonaal te zijn. Een ijzertekort, schildklierafwijking, slaapapneu, vitamine B12-tekort of langdurige stress kan vergelijkbare symptomen veroorzaken. Daarom verdient een vrouw met aanhoudende klachten een zorgvuldige beoordeling, ongeacht haar leeftijd.

Waarom je bloedonderzoek normaal kan zijn

Stel dat je vermoedt dat je in de perimenopauze zit. Je laat je hormonen controleren en krijgt enkele dagen later te horen dat alles normaal is. Betekent dat dat je hormonen geen rol kunnen spelen?

Niet noodzakelijk. FSH en oestradiol kunnen tijdens de menopauzale transitie sterk schommelen. Een bloedwaarde die vandaag normaal is, kan enkele weken later anders uitvallen. Bovendien hangt de uitslag af van het moment in je menstruatiecyclus.

Daarom adviseren internationale richtlijnen om bij verder gezonde vrouwen vanaf 45 jaar met typische klachten meestal geen hormonale bloedtesten te gebruiken om de perimenopauze vast te stellen.

Bij vrouwen tussen 40 en 45 jaar kan FSH-onderzoek wel zinvol zijn, vooral wanneer klachten samengaan met veranderingen in de menstruatie. Wanneer menstruaties vóór het veertigste levensjaar onregelmatig worden of verdwijnen, moet onder andere premature ovariële insufficiëntie worden onderzocht.

Een AMH-test geeft informatie over de ovariële reserve, maar kan evenmin betrouwbaar voorspellen wanneer jij precies in de menopauze zult komen.

Gericht bloedonderzoek blijft natuurlijk belangrijk wanneer er aanwijzingen zijn voor andere aandoeningen, bijvoorbeeld bij uitgesproken vermoeidheid of hevig menstruatieverlies.

Wat kun je vanaf je vijfendertigste doen?

Je hoeft niet te wachten op opvliegers om aandacht te besteden aan je hormonale gezondheid. Het kan nuttig zijn om gedurende enkele maanden je menstruatiecyclus, slaapkwaliteit en terugkerende klachten te volgen. Zo merk je gemakkelijker of er werkelijk iets verandert.

Daarnaast verdienen je spieren en stofwisseling aandacht. Onderzoek toont aan dat rond de menopauzale transitie de lichaamssamenstelling kan veranderen, met relatief meer vetmassa en minder vetvrije massa. Dat kan zelfs gebeuren zonder een opvallende verandering op de weegschaal. Regelmatige krachttraining, voldoende beweging en een volwaardige voeding met voldoende eiwitten helpen om je spierfunctie en metabole gezondheid te ondersteunen.

Ook vitamine D, magnesium, omega 3 en ijzer spelen belangrijke fysiologische rollen. Of supplementen nodig zijn, hangt af van je voedingspatroon, gezondheid en eventuele tekorten. Er is onvoldoende bewijs dat supplementen op zichzelf de hormonale overgang kunnen corrigeren.

Wanneer je al duidelijke menopauzale klachten hebt, bestaan er bovendien verschillende behandelopties. Afhankelijk van je situatie kunnen gerichte leefstijlinterventies, behandeling van slaapstoornissen of menopauzale hormoontherapie worden besproken.

Je hoeft de menopauze dus helemaal niet als een plotselinge gebeurtenis rond je vijftigste te beschouwen. Je reproductieve systeem verandert gedurende vele jaren, en niet iedere vrouw doorloopt die veranderingen op dezelfde manier.

Wie vanaf haar vijfendertigste bewuster aandacht besteedt aan haar cyclus, slaap, spierkracht en algemene gezondheid, legt een waardevolle basis voor de jaren die volgen. Want je laatste menstruatie is uiteindelijk maar één moment in een veel langer verhaal over de gezondheid van je lichaam.

Dr. Amale Hajji

De bovenstaande illustratie werd met artificiële intelligentie gegenereerd.