acupunctuur

De Chinese traditionele geneeskunde is sterk beïnvloed door het taoïsme, een levensbeschouwing die streeft naar een leven in evenwicht met de natuur. Vanuit die gedachte groeide in China een brede geneeskundige traditie, met kruidengeneeskunde, acupunctuur, puntmassage, mobilisatietechnieken, ademhalingsoefeningen (qigong), bewegingsoefeningen (tai-chi) en voedingsleer. Acupunctuur is dus één onderdeel van een groter geheel. Bij een behandeling worden dunne, steriele naalden op welbepaalde punten in de huid geplaatst. Dat vraagt een grondige kennis van de ligging van die punten en van het samenspel tussen de verschillende lichaamsfuncties.

Hoe werkt acupunctuur vanuit oosters perspectief?

Volgens de Chinese geneeskunde stroomt er door het lichaam een levensenergie, qi genoemd. Die energie circuleert langs vaste banen, de meridianen, die de organen en lichaamsdelen met elkaar verbinden. Gezondheid betekent dat die stroom vrij verloopt en dat tegengestelde krachten, yin en yang, in evenwicht zijn. Klachten ontstaan wanneer de stroom ergens geblokkeerd raakt of het evenwicht verstoord is. Door op welbepaalde punten langs de meridianen te prikken, wil de acupuncturist de doorstroming herstellen en het lichaam helpen zijn eigen evenwicht terug te vinden. Daarbij wordt altijd naar de hele mens gekeken: twee mensen met dezelfde klacht krijgen niet noodzakelijk dezelfde behandeling.

Hoe werkt acupunctuur vanuit westers perspectief?

Westers onderzoek gebruikt een andere taal, maar komt vaak tot opvallend gelijkaardige inzichten. De naalden prikkelen zenuwen in huid, spieren en bindweefsel. Die prikkels worden doorgegeven aan het ruggenmerg en de hersenen, waar ze meetbare effecten hebben. Ze beïnvloeden hoe pijnsignalen worden verwerkt, zetten het lichaam aan tot het aanmaken van eigen pijnstillende stoffen en werken in op het autonome zenuwstelsel, het deel van het zenuwstelsel dat buiten onze wil om onder meer hartslag, spijsvertering, ontstekingsreacties en stress regelt.

Aan Harvard Medical School onderzocht een team van neurowetenschappers bij muizen wat er precies gebeurt wanneer een acupunctuurpunt gestimuleerd wordt. Ze ontdekten een specifieke groep zenuwcellen die de prikkel van een punt op de achterpoot doorgeeft aan de hersenen, die vervolgens via de nervus vagus, een belangrijke zenuw van het autonome zenuwstelsel, ontstekingsreacties in het lichaam afremmen. Stimulatie van een punt op de buik had dat effect niet. Dat onderzoek toont dat de plaats van de naald er wel degelijk toe doet, en geeft een biologische verklaring voor iets wat de Chinese geneeskunde al eeuwen beschrijft.

Ook het bindweefsel speelt een rol. Onderzoek aan de universiteit van Vermont, later voortgezet aan Harvard, toonde dat acupunctuurpunten vaak liggen op plaatsen waar lagen bindweefsel samenkomen, en dat het draaien van een naald dat bindweefsel en de cellen erin in beweging zet. In 2018 beschreven onderzoekers in New York bovendien het interstitium: een netwerk van met vocht gevulde ruimtes in het bindweefsel, dat zich doorheen het hele lichaam uitstrekt. Zij opperden dat dit netwerk een anatomische basis zou kunnen vormen voor wat in de Chinese geneeskunde meridianen genoemd worden. Dat is voorlopig een hypothese die verder onderzoek vraagt, maar ze laat zien hoe oosterse en westerse inzichten elkaar steeds meer ontmoeten.